NIEUWE THUISBASIS VAN DE SCHOLA

Na begin juli 2016 hartelijk te zijn ontvangen door Pastoor en Kerkbestuur
van de Oud-Katholieke Kerk Nederland, Parochie Dordrecht, heeft de
Interkerkelijke Schola Cantorum op maandag 5 september 2016 de kerk van
de "H. Maria Maior" als haar nieuwe thuisbasis, tevens repetitie-locatie,
in gebruik genomen.


OPRICHTING

De initiatiefnemer en mede-oprichter van de "Interkerkelijke Schola Cantorum Dordrecht e.o.", drs. Willem Baan, tot 2012 Evangelisch-Luthers predikant te Dordrecht en tot juni 2015 lid en eerste cantor van deze Schola, vertelt hieronder waarom hij destijds is begonnen met de oprichting ervan:

Achtergronden van de oprichting

"In de eerste jaren van mijn predikantschap ontwikkelde bij mij zich de behoefte, in Dordrecht ook vespers te bidden en te zingen.
Lutherse vespers hadden de lutheranen al, maar het moest toch mogelijk zijn om vespers in een oecumenische gebedsgroep te bidden.
De vormgeving zou die van de Latijnse vespers moeten zijn, want deze vormgeving is werkelijk oecumenisch: ze is vóór-reformatorisch.
Immers: toen waren de Latijnse vespers gemeenschappelijk spiritueel bezit van alle Westerse christenen.

Getijdengebed is de lofprijzing van God. Lofprijzing is de eerste taak van de Christen tegenover God. Bij het doopsel krijgt de gelovige reeds als gave een opdracht mee, dat zijn mond wordt geopend om God lof te zingen. Het getijdengebed is het gebed bij uitstek van de kerkgemeenschap in haar geheel en gaat terug tot de tijd van vóór de Reformatie en is dus aanvaardbaar voor iedereen, ongeacht zijn of haar kerkelijke richting. Ook willen wij proberen het erfgoed van het Gregoriaans te bewaren en uit te dragen. De eenheid van woord en muziek, het kenmerk van gregoriaans, zien wij als basis van alle belangrijke hedendaagse liturgische vormen. Het Latijn, de taal van het gregoriaans, kent een kracht van uitdrukking die in moderne talen moeilijk te vinden is.

Abdij St. Benedictusberg

Een tweede achtergrond is het klooster St. Benedictusberg te Mamelis, vlakbij het Limburgse Lemiers, dichtbij Vaals. De kennismaking met de Latijnse Liturgie was zeer grondig. Het heeft mij diepgaand beinvloed, zonder dat ik los raakte van mijn protestantse wortels.
Daarom zocht ik in 1984 naar mogelijkheden, een gregoriaans vesperkoor op te richten, omdat ik van mening was dat christenen van verschillende richting en/of kerkgenootschap elkaar in een gezamenlijk koorgebed zouden kunnen ontmoeten.


voorbeeld van een raambiljet

Hoe het verder ging

Op een vergadering, gehouden op 30 september 1984, werd de "Interkerkelijke Schola Cantorum Dordrecht e.o." opgericht.
De ledenlijst die kort daarna werd opgemaakt, telde 14 zangers.
Een van de leden bleek organist / dirigent te zijn, de heer B.W.M. Odijk. Hij had vele jaren koren geleid, o.a. in Zierikzee, Rotterdam en in Zwijndrecht. Deze koren hadden veel gregoriaans gezongen. Dhr. Ben Odijk bood aan de muzikale leiding van de prille Schola op zich te nemen.

Het eerste begin

Zo startte een Schola Cantorum die beslist uniek was voor die jaren.
Het is een gemengd koor. Uniek is ook, dat de leden uit diverse kerkgenootschappen kwamen en komen: Rooms-Katholiek, de Protestantse Kerken in Nederland (Gereformeerd, Nederlands-Hervormd, Evangelisch-Luthers). Eén lid rekende zich niet tot een bepaald kerkgenootschap."

NAWOORD, geschreven door Elly Stuurman:
Het bovenstaande werd geschreven door Willem Baan, toen deze website net nieuw was, in de jaren '90.
De jaren gaan snel: intussen heeft Willem op vrijdag 5 juni 2015, bij het jaarbesluit na de laatste vespers van het seizoen, van de Schola afscheid genomen, na 31 seizoenen officiant (voorganger), 1e cantor én webbeheerder te zijn geweest. Bij die gelegenheid werd Willem benoemd tot ere-lid van de Schola, hetgeen vergezeld ging van het aan hem overhandigen van een stijlvolle oorkonde.
Willem, dank voor je inzet, je trouwe aanwezigheid, je visie en je deskundigheid op het gebied van het Latijn en het gregoriaans in al die jaren ! Het ga je goed !


Dhr. Ben Odijk en zijn opvolging (2011) - geschreven door Elly Stuurman.

Ben Odijk, mede-oprichter en koorleider van de Schola sinds 1984, had intussen in al die jaren een respectabel hoge leeftijd bereikt. Hij was aan het denken over zijn opvolging, zo zei hij mij in het eerste halfjaar van 2011 en polste mij daarover. Ik antwoordde hem dat ik zeer vereerd was dat hij blijkbaar vond, dat ik volgens hem daarvoor in aanmerking kwam - en dat was ik oprecht. Toch zei ik niet bepaald direct "ja". Want waarom zou ik, die pas sinds september 2004 lid was van de Schola (nog geen 7 jaar !) en enkele jaren cantrix was, in staat zijn leiding te geven aan dit gezelschap (dat bovendien uniek was in zijn soort - zie de tekst hierboven - en dat tot op de dag van vandaag nog steeds is) ? In mei en in de zomer 2011 zijn er diverse gesprekken geweest; tussen Ben Odijk en mij - maar ook met Willem Baan erbij, waarin wij ongeveer het hele scala m.b.t. "de Schola en het leidinggeven daaraan" hebben besproken. Uiteindelijk, "na rijp beraad"(voor zover dat mogelijk is), zei ik in augustus 2011 "ja" tegen Ben.
Vervolgens spraken wij af dat ik vanaf oktober de leiding van de repetities op me zou nemen en dat hij - nog steeds koorleider-organist - op de geplande zondagen de Vespers en Completen op het orgel zou blijven begeleiden. Na het jaarbesluit op 8 juni 2012 zou ik het koorleiderschap van hem overnemen. En zo geschiedde.

Afscheid van dhr. Ben Odijk (2012)

Aan het eind van het 28e seizoen, op vrijdagavond 8 juni 2012 vond, na de Completen van de Zondag het traditionele "jaarbesluit" plaats, met als enige "agendapunt": het afscheid van dhr. Ben Odijk als koorleider-organist van de Schola. Ook mw. Leny Odijk was op die avond aanwezig. Na de koffie-met-gebak sprak Willem Baan als eerste een woord van afscheid aan de koorleider-organist "van het eerste uur" en memoreerde de verdiensten van de Ben in al die jaren, met de nadruk op de begintijd.
Vervolgens werd Ben benoemd tot Ere-lid van onze Schola, wat vergezeld ging met het uitreiken van een ingelijste oorkonde, ontworpen door dhr. Gerrit de Vos. Daarna nam ondergetekende het woord:

"Mulier, taceat in ecclesia – Een vrouw behoort in de kerk te zwijgen is een uitspraak van de apostel Paulus. Ik ben zo vrij mij daarvan NIETS aan te trekken.
Sit venia verbo – Neem mij niet kwalijk dat ik het zeg.
Lieve Ben en Leny, beste Schola-genoten, meneer Lokhorst, belangstellenden. Of eigenlijk: beste vrienden. Want:
Denique omnes eadem mirantur amantque – Tenslotte houden we allemaal van hetzelfde: het gregoriaans !
Idem volle et idem nolle, ea demum firma amicitia est
– hetzelfde willen en hetzelfde niet willen – dat is pas vriendschap.

Wij willen het gregoriaans behouden, het is ons lief geworden – korte of lange tijd geleden. Voor mij als Schola-lid is dat nauwelijks 8 jaar geleden. Voor jou, Ben, sinds je 6e jaar.
Dediscit animus ego, quod didicit diu zei Seneca: Wat in lange tijd is geleerd wordt niet snel vergeten.
Ad maiorem Dei gloriam – tot meerdere glorie van God zei Paus Gregorius I over de kerkzang. En daar gaat het ons ook om. Dat heb jij altijd naar ons uitgestraald, Ben, de devotie, verbonden aan die tekst op die bepaalde melodie. Dat is overgekomen. In ieder geval bij mij.
Arbores serit agricola, quae alteri saeculis prosint – Hij die zaait zal oogsten. Je bent voor velen een voorbeeld en een voorbeeld geweest: altijd maar rustig doorgaan, consilio et industria – met overleg en vlijt en je – letterlijk en figuurlijk – niet van de wijs laten brengen. Daarbij huldigde je niet alleen exercitatio optimus magister – oefening is de beste leermeester, maar ook:
Ire docetur eundo = lopen leert men door te lopen, ofwel: al doende leert men. Daarmee werd ik vrijwel onmiddellijk geconfronteerd, nadat ik begon mee te doen. Je vroeg mij nl. meteen mee te doen met de eerstvolgende vespers; het leek vanzelfsprekend. En dat bleek het ook inderdaad te zijn. Die eerste onderdompeling in gregoriaanse vespers is heel belangrijk. Want:
Non enim diligitur nisi cogitum – men houdt niet van iets dat men nog niet heeft leren kennen, aldus Augustinus. We zetten die gewoonte om nieuwelingen direct in alles te laten meedoen voort, afgelopen seizoen al.
Sub specie aeternitatis – gezien in het licht van de eeuwigheid, zei Baruch de Spinoza, is het allemaal niet belangrijk wat we hier doen en wat we hier zeggen. Maar als mensen van de aarde en van de "Interkerkelijke Schola Cantorum Dordrecht en Omstreken" willen we vanavond toch een klein gedenkpaaltje slaan:
Vel capillus habet umbram suam – ook een haar werpt een schaduw, zei Publilius Syrus. En Ben, jij bent (en hebt) waarachtig wel meer dan “een haar” ! Je hebt er b.v. voor gezorgd dat ik meer belangstelling kreeg voor het Latijn en voor de combinatie van taal en melodie. Ik kwam nl. aanvankelijk vooral op de melodie van het gregoriaans af.
Tenslotte: jij, Ben, en de Trinitatiskapel, de omgeving, waarin wij vrijdagsavonds het gregoriaans beoefenen hebben samen bijgedragen aan mijn historisch besef: in 2012, in een kapel, waar men in 1690 al zong, gregoriaans zingen, waarvan melodieën teruggaan tot ongeveer het jaar 500 – dat geeft voor mij een extra dimensie aan wat wij hier – zó lang onder jouw leiding – hebben gedaan. Horatius zei:Dignum laude virum Musa vetat mori – Eer verdient hij die de Muze niet stervan laat. En dat dat OOK op jou slaat is duidelijk.
Ik eindig met een tekst, waarop altijd nog iets volgt, maar dat hoeft nu niet, ook al volgen hierna vanavond nog vele woorden:
Ben, dank je wel ! Ben en Leny: de Heer zij met u – Dominus vobiscum !"

Vervolgens kreeg Ben aangeboden: een foto op canvas (ca. 60 x 30 cm) van de voltallige Schola, met de koorleider in het midden, genomen door Gerrit de Vos, direct na de Maria-vespers in de Grote of St.-Laurenskerk in Rotterdam, begin mei 2012. Dit bleek een "schot in de roos": de foto siert sindsdien de huiskamer van de fam. Odijk.
Natuurlijk werd ook Leny Odijk niet vergeten: zij werd hartelijk bedankt voor alle ondersteuning en voor het wassen van de alben in al die jaren ! Een kleurig boeket vergezelde deze dank.
Als "klap op de vuurpijl" kreeg Ben Odijk nóg iets aangeboden: een horloge met inscriptie !
Ben, zeer onder de indruk, sprak hierop een uitgebreid dankwoord, waarna nog een gezellige nazit volgde, onder het genot van een drankje en een hapje.
En zo kwam er een einde aan het 28-jarig koorleiderschap van dhr. B.W.M. Odijk.

Elly Stuurman


 

SCHOLA CANTORUM SABBATO SANCTO


Vanuit de "Interkerkelijke Schola Cantorum Dordrecht e.o." heeft van 1993 tot 2013 een herenschola gefunctioneerd, die elk jaar op Goede Vrijdag in de Grote of St.-Laurenskerk de "Donkere Metten en Lauden van de Stille of Paaszaterdag" zong. Deze herenschola kreeg een aparte naam: de Schola Cantorum Sabbato Sancto. Negentien jaar lang gaf dhr. Ben Odijk leiding aan deze prachtige viering,vol symboliek.


Ben Odijk, koormeester
t/m 2013

In 2013 heeft Ben Odijk afscheid genomen als koormeester van deze Schola. Om aan zoveel mogelijk mensen zijn dank over te brengen, heeft hij onderstaande woorden geschreven op deze pagina:

"Aan allen die meegewerkt hebben aan mijn slotviering van de Donkere Metten en Lauden op Goede Vrijdag 29 maart 2013 in de Grote of St.- Laurenskerk te Rotterdam.

Beste mensen,

Hierbij wil ik U mijn erkentelijkheid betuigen voor Uw inzet voor deze bijzondere, voor mij de laatste dienst.

Ik ben dankbaar, dat ik 72 jaar in de kerkmuziek nu heb mogen afsluiten.
Begonnen als koorknaap op 7 jarige leeftijd die iedere zondag in toog en superpli de Hoogmis mee mocht verzorgen, gevolgd door zingen op het herenkoor.
Daarna dirigent en koorleider in parochiekerken in Zierikzee, Zwijndrecht, Rotterdam op twee verschillende locaties, de Interkerkelijke Schola Cantorum van Dordrecht en Omstreken en de Schola Cantorum Sabbato Sancto met de Donkere Metten en Lauden.

Terugkijkend op al die jaren besef ik, dat ik heel veel bijzonder mooie momenten heb gekregen die mij gevormd hebben tot de persoon die ik nu ben.
Hiervoor ken ik slechts grote dankbaarheid !!!"

DONKERE METTEN EN LAUDEN




Metten zijn het begin van het dagelijkse getijdengebed; de Lauden volgen enige tijd daarna. Bij bijzondere gebeurtenissen en Hoogfeesten is het gebruikelijk deze aaneensluitend te zingen. In de Lijdenstijd - in de Goede of Stille Week - hebben deze Metten en Lauden het predicaat "Donker" gekregen: naar de duisternis op Goede Vrijdag, toen Christus aan het kruis stierf.
Deze Donkere Metten en Lauden worden gezongen op de laatste drie dagen van de Goede Week. Dat gebeurt / gebeurde ofwel op de vroege morgen van de dag zelf ofwel op de vóóravond. Het thema van deze (derde) Donkere Metten en Lauden op Goede Vrijdag-avond is: "de avond na de begrafenis, de dodenwacht bij het graf". Stilte, droefheid, berusting, maar ook levensverwachting en opstandingsgedachten.
Op een enkele uitzondering na ademt alles een vredige, ingetogen kalmte: de keuze van de psalmen, de tekst van de antifonen en responsoria, de melodieën.
Het is een "depositio in pace", een wake bij een graf, waarvan men weet dat het weldra zijn prooi zal teruggeven.

De Metten omvatten drie nocturnen (nachtwaken) die elk op zichzelf weer bestaan uit telkens drie psalmen met antifonen (refreinen) en drie lezingen met responsories (antwoorden / acclamaties) op de lezing. Zij worden onmiddellijk gevolgd door de geanticipeerde Lauden (vervroegd morgengebed), bestaande uit vier psalmen, één cantiek uit het oude en de váste cantiek uit het Nieuwe Testament, de Lofzang van Zacharias, alle met eigen antifonen en aan het eind een kort slotgebed.

Opvallend in dit koorgebed is het ritueel. Vóór de aanvang wordt in het koor de kaarsegge (een driehoek kandelaar) geplaatst met daarop veertien ongebleekte waskaarsen (symbool van rouw) en één witte kaars op de top (symbool van Christus). Na elke Psalm wordt één kaars gedoofd, symbool van de vluchtende apostelen, die door hun vlucht Christus alleen achterlaten. Op het eind blijft alleen de Christuskaars over en deze wordt onder het zingen van de Lofzang van Zacharias achter de tafel verborgen (dood van Christus). Na het zingen van het "Christus factus est" wordt in het koor enig gedruis gemaakt (de natuurverschijnselen bij de dood van Christus) en als symbool van de verrijzenis wordt de verborgen doch nimmer gedoofde kaars op de kandelaar teruggezet; een treffend voorspel op de grote ceremonie van de Paaszaterdag als de paaskaars op de grote kandelaar zal verschijnen.




de poster kunt u vergroten


 


 

  DE SCHOLA ZONG INTERRELIGIEUS

  


klik op het plaatje om het te vergroten

Uitnoding door Kosmopolis Rotterdam

In augustus 2008 kreeg koorleider Ben Odijk een verzoek van Conny Groot, van Catharsis Producties, die namens Kosmopolis Rotterdam afd. kunst en cultuur doende was een interreligieus muziekprogramma te organiseren. De Schola werd gevraagd daar het gregoriaans in te brengen. Wij waren al een oecumenische Schola die regionaal functioneerde. Door hieraan mee te doen waren we in feite ook oecumenisch op wereldniveau.

Kosmopolis Rotterdam

Een kosmopoliet = een wereldburger die de gehele wereld als zijn vaderland beschouwt. Een kosmopolitische stad is een stad waar mensen uit alle delen van de wereld bijeen wonen. Rotterdam is zo’n stad. Daar wonen 160 nationaliteiten.
Kosmopolis is een nationaal en internationaal multimediaal platform dat kunst en cultuur inzet om de dialoog tussen bevolkingsgroepen te voeden. Kosmopolis Nederland is een initiatief van het Rijk en van de vier grote steden. Kosmopolis Rotterdam wordt gefinancierd door de stad Rotterdam en het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen en door het Ministerie van Buitenlandse Zaken.
In Rotterdam wordt in honderden kerken, tempels, en moskeeën, zelfs op scholen en in de wijken, religieuze muziek gemaakt; vaak door koren. Echter: buiten de eigen kring worden deze koren weinig gehoord.
De verschillende koren ontmoetten elkaar, beluisterden elkaars muziek en gingen vervolgens samen op zoek naar nieuwe vormen om hun spiritualiteit tot uitdrukking te brengen in muziek. Turkse-islamitische zang, Black gospel, Hindoezang, Boeddhistische recitaties en zang, Kantonese Gospel, Gregoriaanse gezangen, Kaapverdiaanse kerkliederen en Islamitische lofzang. Het doel van het project was niet alleen om groepen mensen met elkaar in contact te brengen, maar ook om eigentijdse muzikale uitwisseling mogelijk te maken en de rijkdom van Rotterdam zichtbaar te maken.

bron: www.kosmopolisrotterdam.nl

De eerste samenwerking

Waarom kwam Conny Groot bij ons ? Omdat wij het regionale gregoriaanse koor waren. In onze Schola waren ook zangers die wonen in de regio Rijnmond.
Wij voelden wel voor medewerking !

Het plan van Conny Groot was om koppels te vormen. Wij zouden worden gekoppeld aan een groep Turks-islamitische muzikanten. Ben Odijk ontmoette de muziekdocent Nahim Avci en samen legden zij de basis voor een fascinerende interreligieuze muzikale samenwerking.

Nahim Avci componeerde speciaal voor deze gelegenheid een mystiek-islamitische hymne. Wij namen deze onder zijn leiding in studie. Ook introduceerde hij enkele zangers die in de soefi-traditie staan. Zij brachten liederen mee die wij meezingen. En zij namen enkele van 'onze' gregoriaanse hymnen in studie.

Het programma

Gezangen uit het Officie en de Misliturgie.

Het Officie (Getijdengebed) is het officiële kerkelijke gebed dat op bepaalde uren gebeden wordt en door de verdeling van die uren over het etmaal een volledige dagheiliging vormt. De Metten (nachtofficie), de Lauden (dageraadsgebed), de Prime (het morgengebed), de Terts (plm 9 uur), de Sext (omstreeks de middag), de None (plm 15.00 uur), de Vespers (avondofficie), de Completen (het slotgebed).

1. “Nunc Sancte nobis Spiritus” is een hymne (Lof-, dank- en prijslied ter ere van God) samengesteld uit de hymnen van het zondagsofficie van de terts, de sext, de none en de completen. Samen met Nahim die op de Tamboer speelt en begeleidt.
2. “Dervis Yunus”, een compositie van Nahim voor de Schola. Samen met Nahim die op de Luit speelt en begeleidt.
3. “Puer natus in Bethlehem” is a.h.w. een klein verhaaltje, een refreingezang van koor met kerk (evt. met Muziekklas van de Soefi). Samen met Nahim die op de Tamboer speelt en begeleidt.
4. “Media vita” is een responsorie (een onderdeel van het Officie, dat aansluit op de lezingen). Samen met Nahim die op de Tamboer speelt en begeleidt.
5. “Da Pacem Domine” een Introitus (een intredezang bij de mis voor de vrede) Alleen Schola.
6. “Victimae paschali laudes” een sequentie (een hymne in dichtvorm die de betekenis uitlegt van een feest). Samen met Nahim die op de Tamboer speelt en begeleidt.






Sacred Chant and Dance
19 juni 2009 in de Trinitatiskapel te Dordrecht


klik op het plaatje om het te vergroten

De concerten

Het project begon met vóórpresentaties van al deze verschillende koren in de vorm van vijf warming-up concerten verspreid over Rotterdam.

De Schola en de Soefizangers zongen samen op zondag 14 juni 2009 in het World Music and Dance Centre, Pieter de Hoochweg 125 te Rotterdam. Het concert was van 14.00 u. tot 15.00 u.
Hetzelfde concert is ook in Dordrecht uitgevoerd, op vrijdag 19 juni 2009, in de Trinitatiskapel, Vriesestraat 22. De aanvang was 20.00 u. De Trinitatiskapel was overvol door de grote belangstelling !

Het slotconcert, waarin alle koren te horen waren, was op zaterdag 27 juni in de Grote of St.- Laurenskerk te Rotterdam.


Saz, Turkse gitaar, en Tambur,
Turks snaarinstrument

Beeld en geluid

Van het voorconcert in de Trinitatiskapel zijn twee filmpjes op YouTube beschikbaar.
Klik op de links:

Intrede van de Soefidansers en de Schola Cantorum in de Trinitatiskapel


Slotzang met werveldans van de Soefis

 




















De Interkerkelijke Schola Cantorum zong tijdens de

Iftar maaltijd op 7 september 2010 in het Dolhuis