2009: het jaar van de Atheïsme-debatten
Het onderwerp 'vrijheid van godsdienst' staat de laatste tijd nogal in de belangstelling.
Vrijheid van godsdienst betekent ook: vrijheid van geen godsdienst.
Daarom steun ik de Nederlandse atheïsmecampagne.
Godsdienstige mensen hebben het recht hun godsdienst uit te dragen,
maar atheïsten hebben op hun beurt het volste recht pleiten voor de rede. Atheïsten aller landen, kom uit de kast!
Ga voor een verzameling fascinerende analyses van de relatie tussen wetenschap en godsdienst naar de John Templeton Foundation.
Zaterdagmiddag 30 mei
- locatie: de Aula van het Academiegebouw van de Utrechtse Universiteit, aan het Domplein
- 13:30 - 17:50 uur
- dagvoorzitter: Joep Schrijvers (de man van het legendarische managershandboek 'Hoe word ik een rat')
Deze bijeenkomst was een beetje 'atheïstisch preken voor eigen parochie': voor zover ik kon nagaan waren er alleen onverdachte atheïsten aanwezig, dus de meningsverschillen bleven beperkt.
De middag bestond uit een verzameling fascinerende voordrachten en hoorcolleges.
Sprekers waren Rob Tielman (ex-voorzitter van het Humanistisch Verbond), Dick Metselaar, Rozemarijn Schalkx, Paul Cliteur, Dap Hartmann, Dick Verhofstad, nogmaals Rozemarijn Schalkx, Herman de Regt (over pseudo-wetenschappen), Frans van Dongen (hij is bezig met de oprichting van een Atheïstisch-Seculiere Partij), Anton van Hooff (voorzitter van vrijdenkersvereniging De Vrij Gedachte) en tot slot Floris van den Berg, de man achter de atheïsmecampagne.
Zaterdagmiddag 20 juni
- locatie: opnieuw het Academiegebouw, maar nu de Belle van Zuylen - zaal
-
(vrijwel) de zelfde tijd
Deze keer waren er ook gelovigen aanwezig, en het motto van de bijeenkomst luidde dan ook:
'Geloof versus Ongeloof - een Vriendschappelijk Duel'.
Na de opening gaf dagvoorzitter Anton van Hooff het woord aan Edith Brugmans. Zij besprak het onderwerp 'Grenzen aan de Ethiek' en haalde daar onder andere Somerset Maugham en Iris Murdoch bij.
Tweede spreker was Dirk van Genderen, een meneer van de EO. Ik bewonderde zijn moed om te komen spreken in deze vergadering vol zwaveldamp. Zijn betoog vormde een gesloten systeem, dat op het volgende neer kwam: ik heb gelijk, want ik geloof in de Bijbel, de Bijbel is het woord van God, en God is de waarheid. Dan kwam hij nog met wat geweeklaag over de toenemende haat tegen gelovigen(?), en dat was het dan.
Het derde programma-onderdeel was een stuk interessanter: een discussie tussen dominee (en ChristenUnie-lid) Wim Rietkerk enerzijds, en vrijdenker Floris van den Berg anderzijds. Het ging over de vraag of religie een noodzakelijke voorwaarde is voor moraal. Rietkerk nuanceerde dat meteen, door de stelling om te bouwen tot de bewering dat religie alleen noodzakelijk is voor het onderbouwen van moraal. Daarmee nam hij een heel wat sympathiekere positie in dan Van Genderen, wiens gesloten systeem van absolute zekerheid iedere discussie bij voorbaat uitsluit.
Rietkerk betoogde ook dat het christelijk geloof iets heel moois is, maar dáár was Van den Berg het niet mee eens. De zaal ging er zich ook mee bemoeien, en toen begonnen de emoties snel op te lopen. Van Hooff greep tactvol in, en daardoor is iedereen er tenslotte zonder kleerscheuren van af gekomen.
Als laatste voor de pauze kwam Frans van Dongen aan het woord. Hij is bezig met de oprichting van een Atheïstisch-Seculiere Partij. Mocht die er ooit komen, dan zal ik er niet op stemmen, omdat mijn politieke thuishaven de Partij voor de Dieren is. Maar dat neemt niet weg dat ik het van harte zou toejuichen als er een ASP in de Kamer zou komen, al was het maar om de SGP van repliek te kunnen dienen.
In de pauze had ik nog even een kort gesprekje met Rietkerk over premier Balkenende, die het in februari vorig jaar gepresteerd heeft tijdens een TV-interview te beweren 'dat je zonder geloof niet kunt functioneren'.
Na de pauze was de beurt aan Klaas Hendrikse, 'de atheïstische dominee'. Ik was zeer benieuwd naar wat ik me daar nu wel bij voor moest stellen. Hij legde het uit, maar ik kan niet zeggen dat het me meteen helemaal duidelijk is geworden. Dus heb ik na afloop van de bijeenkomst à € 16,50 Hendrikse's boek gekocht, dan kan ik zijn betoog thuis nog eens rustig nalezen en overdenken.
Vervolgens gingen Jan Hoogland en Jos van Dijk in discussie over de vraag of artikel 6 van de Grondwet (dat de vrijheid van godsdienst garandeert) overbodig is en dus afgeschaft kan worden. Dat leverde weinig vuurwerk op, omdat de heren het er over eens bleken te zijn dat je dat beter niet kunt doen.
Tot slot kreeg Marijn Gunnink van de ChristenUnie-jongeren de gelegenheid
te betogen dat politiek niet zonder religie kan. Mijn inziens een vrij zotte stelling, omdat het tegendeel dagelijks bewezen wordt.
NASCHRIFT: Het heeft even geduurd, maar inmiddels heb ik het boek van Klaas Hendrikse dan toch uit, en ik begrijp nu een stuk beter wat hij bedoelt. Hendrikse komt op mij over als een religieus humanist (hoewel ik betwijfel of hij het zelf zo zou noemen), die een unieke en heel eigen invulling geeft aan de begrippen 'atheïsme', 'God', 'geloof' en 'geloven'. Hij laat zien dat je de Bijbel kunt interpreteren op humanistische wijze, iets dat ik nooit geweten heb.
'Geloven in een God die niet bestaat' is een fascinerend en vlot leesbaar boek. Ik kan het iedereen aanbevelen, hoewel orthodoxe christenen het zullen verafschuwen. Maar dat is hun probleem, niet het mijne.