700 jaar stad Wijk bij Duurstede

Verval van Dorestad na plunderingen Vikingen en rivierverschuivingen

Wijkse Courant 1 december 1999

    Dorestad was ooit een grote en belangrijke haven waar handelaren vanuit de hele wereld hun waar te koop aanboden. Het toppunt van de welvaart lag tussen 725 en 850. Vooral onder de heerschappij van Karel de Grote (768-814) ging het de stad voor de wind. Onder zijn opvolger Lodewijk de Vrome (814-840) begon het verval. En na de plundering van 863 werden de puinhopen niet meer opgeruimd. Het machtige Dorestad behoorde tot het verleden.

    Voor het verval van de stad zijn enkele verklaringen te geven. Allereerst is er de veranderende machtspositie. Dorestad had vooral voorspoed gekend onder de stabiele leiding van de Frankische heersers. Op het moment, dat de Franken onderling verdeeld raakten en het rijk niet goed meer konden verdedigen, raakte ook Dorestad in verval.
    Een belangrijk voorbeeld van de problemen van de Franken is de verdeling van het rijk, na de dood van Lodewijk de Vrome. Het grote Karolingische Rijk (zoals het rijk sinds Karel de Grote werd genoemd) werd verdeeld onder de drie zoons van Lodewijk, een bewijs van gebrek aan centraal gezag. Op een gegeven moment was zelfs een Deense edelman de baas in het rivierengebied. Hij werd dan wel in 885 vermoord, de oude machtsverhoudingen konden echter nooit meer hersteld worden.

Vikingen

    Een tweede en belangrijkere reden voor het machtsverval waren de invallen der Vikingen of Noormannen. Vanaf 810 werden de kuststreken van het Karolingische Rijk opgeschrikt door aanvallen van de schepen van de Deense koning. Later kwamen de rovers niet meer met goedkeuring van hun koning, maar kwamen ze gewoon uit zichzelf de boel plunderen.
    De Vikingen trokken op een gegeven moment ook verder landinwaarts en in 834 stonden ze voor het eerst aan de poorten van Dorestad. Waarschijnlijk zijn ze aangetrokken door de verhalen over de rijkdommen van het plaatsje. Hoe dan ook, er werd enorm huisgehouden. Alles wat mee kon, werd meegenomen, zelfs mensen. En de rovers kwamen terug, eind 837 was Dorestad al vier keer helemaal platgegooid.

Harald en Rorik

    Alle keren werd de stad ook onmiddelijk weer opgebouwd. De handelsplaats bleef dus belangrijk genoeg. Om te ontkomen aan de aanvallen vanuit het noorden zochten Lodewijk de Vrome en zijn opvolger, Lothanius I, steun bij enkele Deense prinsen. Zij beloofden veel, maar maakten het gebied echter niet veiliger. Harald en Rorik deden allles behalve Dorestad beschermen tegen invallen. De Vikingen bleven komen.
    In 863 was het rivierengebied in handen gevallen van de Deen Godfried. In dit jaar werd Dorestad weer aangevallen, maar nu besloten de mensen de handelsplaats niet meer op te nbouwen. De gouden tijden waren voorbij.

Plunderingen van Dorestad door de Noormannen, weergave op een schoolplaat.

Kruispunt

    Voor historici kon de ruzie om de macht alleen nooit de reden zijn van het volledig wegvallen van zo'n belangrijke plaats. Er moest meer aan de hand zijn. Misschien was het wel de loop der rivieren. Aangenomen werd namelijk, dat Dorestad groeide op een kruispunt der rivieren.
    Vorige week beschreven we al hoe vanuit Dorestad grote delen van de wereld bevaarbaar waren. Op de kruising speelde de bocht van de Rijn een belangrijke rol. Via de loop van ongeveer de huidige Kromme Rijn liep toen de Rijn gewoon via Utrecht naar Katwijk. De Rijn en Lek waren rivieren die van nature steeds hun beddingen verlegden. Er waren nog geen grote sterke dijken en uiterwaarden die de rivier in een bepaalde stroom hielden. De rivieren verschoven dus steeds. Het vermoeden onder historisci is nu, dat de verschuivingen Dorestad de nek hebben gekkost.

Flauwe Stroom

    De beddingverleggingen zouden ervoor hebben gezorgd, dat de Rijn haar eigen beddingen deed verstoppen met zand. De kracht van de stroom naar Utrecht nam af. Het water werd steeds duidelijker via de Lek afgevoerd. De Rijn naar Utrecht verviel tot de flauwe stroom die de Kromme Rijn nu is. Hierdoor verloor Dorestad dan zijn aantrekkelijkheid en was het na 863 niet meer interessant om de plaats te herbouwen.

Terug naar de 700 jaar index pagina.