LIBERALISME: SAMENVATTING

Waarvoor staan liberalen? Wat zijn de effecten van liberale structuren? Waartegen keren zich liberalen? Wat komt na het liberalisme? Geschreven 1996: zie ook de links onderaan.
Deutsch

English

Italiano

De liberale normen en waarden

Liberalen geloven dat:
  • interactie is inherent waardevol

  • interactie moet versterkt worden

  • het is geoorloofd mensen te dwingen tot interactie. In Nederlands-Indië, bijvoorbeeld, werden de zelfvoorzienende boeren met belastingen in contant gedwongen tot productie voor de markt.

  • interactie moet zich in de ruimte uitbreiden, bijvoorbeeld door oorlog tegen handelsbarrières. Met uitzondering daarvan streeft het liberalisme in het algemeen naar vrede en stabiliteit

  • interactie moet zich uitbreiden tot analoge structuren, bijvoorbeeld van de vrije markt tot het internet

  • het liberalisme keert zich gewoonlijk tegen vastgestelde waarden voor de hele samenleving, toch zien de meeste liberalen het menselijk geluk als de hoogste waarde, boven alle andere morele waarden.

De werking van de interactie

Interactie binnen liberale structuren, zoals de markt, leidt tot:
  • het centreren van waarden rond een kerncultuur: hoe meer een product afwijkt, hoe minder de markt dat product voortbrengt. Vervolgens stellen mensen hun wensen bij, en conformeren zich aan wat de markt brengt. Zo versterkt het proces zichzelf. Een klassiek voorbeeld is de uitholling van het railvervoer over de laatste 50 jaren: omdat de bewoners toch een auto hebben, worden nieuwe woonwijken zo ingericht, dat een spoorverbinding duur en onrendabel zou zijn. Het feit dat zovelen voor de auto gekozen hebben, maakt het anderen onmogelijk om voor het spoor te kiezen.

  • de vrije markt vertoont een algemeen conserverend en vertragende werking, door de traagheid van meervoudige en decentrale besluitvorming. In oorlogstijd schakelen ook vrije markt-economieën over op een planeconomie, om snel besluiten te kunnen doorvoeren.

  • liberale structuren blokkeren de innovatie, of werken als een filter daartegen - want innovatie is bijna per definitie een afwijking van bestaande culturen, normen, en waarden.

  • afschaffing of vernietiging van het oude is binnen liberale structuren bijna onmogelijk. Het zou bijvoorbeeld moeilijk zijn, om binnen een vrije markt economie alle kunst af te schaffen, of alle religieuze gebouwen te slopen.

  • de flexibiliteit van marktgerichte organisaties belemmert het streven naar een doel. Spoorwegmaatschappijen in vrije-markt economieën, vonden het vaak aantrekkelijker om hun grond te verkopen, en vervoer over de weg aan te bieden. Een bedrijf (onderneming) kan in principe geen ethische doelen nastreven: het buigt altijd voor de krachten van de markt, 'market forces'.

  • de markt, en vergelijkbare structuren, hebben slechts collectieve uitkomsten; de morele autonomie van het individu wordt daardoor vernietigd.

Waartegen keren de liberalen zich?

Liberalen zijn:
  • tegen de vrije wil van het individu: de collectieve 'wil van de markt' gaat voor. De kritiek van de communitaristen, dat liberalen ik-gericht zouden zijn, slaat dus nergens op.

  • tegen een doel voor de samenleving of staat, vooral de verandering als doel. Het voortzetten van het bestaande is ook een doel in deze zin, maar wordt door het liberalisme niet als zodanig erkend

  • tegen megaprojecten en utopische ideeën. Evenwel hebben de vrije markt-economieën zeer grote bouwprojecten voortgebracht - het snelwegennet in de VS bijvoorbeeld.

  • tegen hervormingen - ook langverwachte hervormingen zoals de afschaffing van de adel

Post-liberalisme

Een post-liberale wereld zou gekenmerkt worden door, ander andere:
  • een niet-liberale zone, in staat zichzelf te verdedigen tegen liberale uitbreidingsdwang

  • het deblokkeren van de innovatie, omwille van deze innovatie zelf

  • het aanvaarden van het menselijk leed en ongeluk, dat deze wereld waarschijnlijk met zich meebrengt.

Het liberalisme ten einde

Liberalen geloven, terecht, dat het liberalisme het menselijk geluk bevordert. Het geluk van de mens is echter ondergeschikt aan waarden zoals de gerechtigheid en de innovatie. Wat betreft de innovatie: het mogelijke moet kunnen bestaan, desnoods buiten het liberalisme om. Dat betekent in wezen het einde van het liberalisme, want de essentie van het liberalisme is de onvrijheid voor deze optie te kiezen. Het tegenovergestelde van het liberalisme is 'het kunnen ontsnappen uit de liberale structuren'. Het is namelijk niet waar, dat alle vrijheden versterken elkaar. De vrijheid van innovatie gaat ten onder, waar de vrijheid van interactie heerst: en de vrijheid van interactie is de enige vrijheid die liberalen kunnen waarderen.

Interacting to conserve
Neoliberalism
The ethics of the free market