This text is only available in Dutch language


VERZAMELEN, PREPAREREN EN DETERMINEREN VAN FOSSIELEN

Uit hoofdstuk 7 (VERZAMELEN EN BEWAREN) van 'De Nederlandse Zoetwatermollusken.'


De meeste gegevens over de fossiele verspreiding van mollusken zijn afkomstig uit onderzoek van materiaal dat verkregen is uit grondboringen. Hoewel lichte handboorapparatuur door iedereen aangeschaft kan worden, vereist het verzamelen van fossiele mollusken met behulp van dergelijke apparatuur enige technische en vrij veel geologische kennis. Voor verzamelaars levert deze manier van verzamelen meestal ook te weinig op. Men is dan ook aangewezen op plaatsen waar molluskenhoudende afzettingen, hetzij door natuurlijke oorzaak, hetzij door menselijke activiteiten, blootgelegd, 'ontsloten', zijn.
Plaatsen waar oudere (d.w.z. ouder dan de laag die aan het oppervlak ligt) aardlagen zichtbaar zijn, noemt men ontsluitingen. Ontsluitingen kunnen bijv. aanwezig zijn in een beekoever of een uitgeblazen duinpan, maar in ons land komen kunstmatige afgravingen vaker voor. Slootwanden, bouwputten, klei-, zand- en grindgroeven zijn daar voorbeelden van (zie foto's op blz. 58).
Als een interessante plaats gevonden is, dan verdient het aanbeveling om, voordat grondmonsters genomen worden, eerst de plaats te documenteren. Dwz, de geografische gegevens worden vastgelegd en er wordt een schets van de aardlagen met hun bijzonderheden gemaakt. Van elke laag worden grondsoort, dikte en zoveel mogelijk andere gegevens genoteerd. Op de schets wordt vervolgens aangegeven waar de grondmonsters genomen worden. Tenslotte is het verstandig om het geheel te fotograferen. Zonder enige documentatie is de waarde van het verzamelde materiaal vrij gering. Vaak ook is de documentatie van groot belang bij het bepalen van de ouderdom van de laag waaruit het materiaal afkomstig is. Thuis, of ter plaatse als het sediment dat toelaat en er water beschikbaar is, worden de grondmonsters gewassen in een zeef met een maaswijdte van 0.5 mm.
Klei laat zich vaak niet of moeilijk wassen en wordt dan eerst gedroogd. Door de gedroogde klei met warm water te overgieten valt het sediment tot slib uiteen en kan dan (meestal) gemakkelijk worden gespoeld (er bestaan overigens tal van technieken om moeilijk wasbare klei te desintegreren). De aldus verkregen residu's worden vervolgens uitgezocht, de fijnere fracties met loep of binoculair.
Soms, als de conservering van de fossieltjes onvoldoende is, moet het materiaal worden verstevigd. Hiervoor kan een oplossing van plasticlijm in aceton worden gebruikt. Deze oplossing moet dan zo dun gemaakt worden, dat de schelpjes niet gaan glanzen.
Veel van het aldus verzamelde materiaal zal de behandeling van verzamelen, wassen en drogen niet 'overleven' en dus in fragmenten uiteenvallen. Ook kunnen de mollusken al als fragmenten in het sediment zitten. Hoewel er met enige ervaring al zeer veel mogelijk is, kunnen niet alle fragmenten tot op de soort gedetermineerd worden. Het lukt echter meestal wel om tot op genusniveau te determineren.
Voor het determineren van fragmenten is een speciale kijk op het materiaal noodzakelijk, en het kan een uitdaging zijn om uit een handjevol fragmenten toch nog een lijst van soorten te toveren. Een goede vergelijkingscollectie van de recente Westeuropese soorten is daarbij een vereiste. Het materiaal in de vergelijkingscollectie moet niet alleen bestaan uit 'perfecte' exemplaren, maar juist ook uit slecht geconserveerd, dood verzameld materiaal. Ook kan het geen kwaad een monster van een goed gedetermineerde recente soort te 'fragmenteren' en als zodanig te bewaren. Uit de zo verkregen fragmenten is veel te leren wat nuttig is bij de determinatie van fossielen. Op veel speciale kenmerken, vaak alleen bij hogere vergroting (meer dan 25x) zichtbaar, wordt in dit boek niet in detail ingegaan, daarvoor ontbreekt helaas de ruimte. Informatie hierover is slechts mondjesmaat en verspreid in de literatuur aanwezig, kennis zal vooral door zelfstudie verkregen moeten worden.



Meer informatie over het boek 'De Nederlandse Zoetwatermollusken'