Speciale onderwerpen

Het Kruis van San Damiano

kruis van San Damiano

Het gebed van Franciscus voor het kruis

Allerhoogste
God, verlicht de duisternis
van mijn hart.
Geef mij, Eeuwige,
een volmaakt geloof,
een zekere hoop,
een perfecte liefde,
kennis en wetenschap,
zodat ik uw heilig en waar gebod
kan uitvoeren.


Het kruis van San Damiano: een kleine geschiedenis

Een onbekende kunstenaar uit Umbrië heeft de ikoon van het kruis geschilderd in de 12-de eeuw. Er is een sterke Syrische invloed. Uit de kunstgeschiedenis is ons inderdaad bekend dat er toen enkele Syrische monikken in die streek verbleven.

De Ikoon is geschilderd op een paneel van walnotenhout waarop linnen is gelijmd. Het paneel is ong. 190 cm hoog, 120 cm breed en 12 cm dik.
We weten dat San Damiano zeer verwaarloosd was. Daarom is het zo goed als uitgesloten dat hij bedoeld was voor dit kerkje. Hij was oorspronkelijk waarschijnlijk bedoeld voor boven een altaar waar de heilige hostie bewaard werd. In die tijden mocht dat alleen in officiële parochiekerken.

In 1257 verlieten de Arme Clarissen San Damiano. Zij trokken naar San Giorgio en namen het Kruis met zich mee. Meer dan 700 jaar hebben ze het zorgvuldig beheerd.

In de Goede Week van 1957, 700 jaar later, werd de Ikoon voor het publiek toegankelijk gemaakt toen hij boven het nieuwe altaar in de kapel van San Giorgio in the Basiliek van Clara in Assisië kwam te hangen. Daar kunnen we het nu nog in stilte - zoals daar gevraagd wordt -aanschouwen.

Het kruis van San Damiano: de Ikoon van de Transfiguratie van Christus

Voor Oosterse christenen is een Ikoon iets van God zelf. Het contact met de Ikoon is een ontmoeting met het Heilige, onder de hoede van de Geest. Zo is deze ikoon van San Damiano een ontmoeting met de verheerlijkte Jezus, - de mens in wie God gezien wordt. Het Kruis is op deze wijze het verhaal van de dood, de opstanding en de hemelvaart, van het paasmysterie. Juist zoals Franciscus en Clara deden, worden wij uitgenodigd om niet alleen te zien, maar te geloven.

De heil dat kwam door de dood van Jezus is in het Johannes evangelie met woorden verteld. Dit Kruis laat het als beeldverhaal zien, een soort stripverhaal. Franciscus en Clara waren erg gesteld op dit Kruis. Van dit kruis, van deze Jezus kreeg Franciscus zijn opdracht: "Ga en bouw mijn kerk weer op."

De figuur van Jezus

De centrale gestalte op deze Ikoon is Jezus. Zijn figuur overheerst de Ikoon als een licht, en hij verleent licht aan alle andere figuren: "Ik ben het licht van der wereld " (Joh. 8,12). Jezus staat rechtop, niet als iemand die op het kruis is vastgespijkerd. Zijn ogen zijn open : hij, de Levende, kijkt uit over de wereld die hij gered heeft. Jesus is gekleed in een simpele lendendoek: hij is priester en slachtoffer. Zijn borst, keel en nek zijn krachtig. Jesus geeft de kracht aan zijn discipelen Hij ademde over en blies op zijn leerlingen (Joh 20,22), hetzelfde woord dat gebruikt wordt bij de eerste schepping (Gen 2:7). De schaduw over Jezus' gezicht is dieper omdat zijn aureool en zijn gezicht naar voren overhellen: de menselijkheid van Jezus staat in de schaduw van het mysterie van Godheid en licht.

Achter de uitgestrekte armen van Jezus zien we het Lege Graf, geschilderd als een zwarte rechthoek.

Het medaillon en de inscriptie

MedaillonDe Hemelvaart wordt afgebeeld in deze rode cirkel. Jezus breekt uit de cirkel, met in zijn hand een gouden kruis dat nu zijn Koninkljike Scepter is geworden. Zijn kleren zijn nu van goud - teken van koningschap. Zijn rode halsdoek is ook een teken van zijn liefdevolle Heerschappij; De engelen verwelkomen hem in de hemel. IHS zijn de eerste 3 letters van de naam IHeSUS. Het kleine boogje erboven geeft aan dat het een afkorting is. NAZARE is "van Nazareth"; REX is' koning' and IUDEORUM is 'van de Joden', volgens het verhaal in het evangelie volgens Johannes
" Jezus van Nazareth, De Koning van de Joden"

De hand van de Vader

Vaders hand Van binnenuit de halve cirkel boven aan de Ikoon zegent God - die niemand heeft gezien- de zoon en de wereld De zegen wordt gegeven met Gods rechterhand, een vinger uitgestrekt - het teken van de Geest.


De wijnstok

Wijnstok
Rond het kruis zijn verschillende kalligrafische versieringen te zien. Misschien betekent dat de wijnstok: "Ik ben de wijnstok en jullie zijn de ranken... " (Johannes 15)
Het kan ook zijn dat het een oud motief in de schilderkunst is. In dat geval heeft het geen bijzondere betekenis. Maar gezien de strikte voorwaarden waaronder een ikoon geschilderd werd en wordt, lijkt het waarschijnlijk dat elk detail een bijzondere betekenis heeft. Aan de voet van het kruis staat iets dat op een rots lijkt: de rots of de petrus die de kerk aanduidt. De zeeschelpen zijn symbool van de eeuwigheid - als een mysterie dat voortkomt uit en verborgen is in de oneindige zee, de eeuwigheid.




Maria en Johannes

Maria Zoals in het Johannesevangelie, staan Maria and Johannes naast elkaar. Maria's mantel is wit, puurheid en koningschap (Openb 3,5 en 7,14) en goede daden (Openb 19:8). De edelstenen op de mantel wijzen naar de gaven van de Geest. Het bovenkleed is donkerrood: de kleur van de aarde, aardse liefde, boven de purper van het hemelse blauw: Maria is de Ark, de heilige draagster, van het Verbond (Ex 26, 1-4). Maria's linkerhand is naar haar wang geheven - haar aanvaarding van Johannes, en haar rechterhand wijst naar Johannes alsof ze de woorden herhaalt: "Vrouw, dit is nu jouw zoon ... " (Joh 19,26). Het bloed druppelt op dat ogenblik van het slachtoffer op Johannes: bezegeling van een nieuw verbond. Johannes' mantel is rose, hetgeen betekent: eeuwige wijsheid, terwijl zijn tuniek wit is: - puurheid. Hij staat tussen Jezus en Maria, en dat heeft zijn positie juist weer: beiden houden van hem. Hij kijkt naar Mara, lijkt te herhalen: "Zoon, dit is vanaf nu jouw moeder", maar wijst naar Jezus.

Getallen

Ik ken de betekenis van de getallen niet. Omdat evenwel in de oudheid getallen vaak wel iets te betekenen hebben, geef ik hier enkele getallen. Misschien weet iemand iets meer.
Er zijn 33 figuren op deze Ikoon - twee maal de persoon van Jezus, eenmaal de hand van God, 5 grotere figuren, 2 kleinere, 14 engelen, 2 onbekenden bij zijn handen, 1 jongetje, 6 onbekenden aan de voet van het kruis en een haan. Er zijn ook 33 spijkerkoppen rond de lijst en zeven rond de aureool.

De andere grote figuren

Maria Magdalena

Maria Magdalena staat naast Jezus, op de ereplaats; haar hand rust op haar kin: ze koestert een dierbaar geheim "Hij is opgestaan ". Zij draagt scharlakenrood, het symbool van aardse liefde, boven een hemelsblauwe mantel: ze omhult het mysterie van het hemelse, goddelijke blauw.

Maria KlopasMaria Klopas
Sommigen zien in haar de moeder van Jakobus. De aarden kleur van haar mantel is aardse liefde en eenvoud, en de lichtgroene kleur van haar mantel betekent hoop. Ze voelt zich klein ten opzichte van Jesus, zoals uit haar handgebaar mag blijken.

De Honderdman van Kafarnaum
Hij heeft een stuk hout in zijn linkerhand, dat wijst op zijn inzet voor de bouw van de synagoge (Lukas 7, 1 - 10). Het jongetje achter zijn schouder is zijn zoon die genezen werd door Jesus. De drie hoofden achter zijn zoon stellen zijn gezin voor "hij en heel zijn familie kwamen tot geloof" (Joh 4, 45 - 54). Hij strekt duim en twee vingers uit: de Drieëenheid, terwijl zijn twee gesloten vingers het symbool zijn van het mysterie van de twee naturen van Jezus. "Werkelijk, hij is Gods zoon " (Markus).

Jacques Wijnen schreef een uitvoerige beschrijving van het Kruis van San Damiano in: de Christus van San Damiano, gratis af te halen bij Missieprocuur kapucijnen in Tilburg, Korvelseweg 165.


Naar het begin van de pagina of
naar het overzicht logo websitevan de website.
URL-adres: http://www.franciscaans.nl | E-mailadres: p.vanderveer@inter.nl.net | Webredacteur: Piet Hein van der Veer