(Bron: Katholieke Encyclopedie, 1954, deel 16, kolom 851.)
De Nederlandse determinatie van Lugduno steunt tot heden nergens op.
Lugduno was eerst Leiden, toen Katwijk en nu de Brittenburg, ofwel men weet er geen raad mee.
Op geen van deze 3 plaatsen is een nederzetting van de Bataven gevonden, immers Lugdunum Batavorum was de tweede stad van de Bataven, naast Batavodorum. De Brittenburg is, voor zover is vastgesteld, slechts een Romeins fort en zeker geen Bataafse nederzetting die al vóór de Romeinse tijd bestaan heeft. In Leiden en Katwijk is ook nooit iets "Bataafs" gevonden.
Lugduno, als "Caput Germaniarum" -het hoofd van de twee Germania (Inferior en Superior) past helemaal niet in Nederland! Een zo belangrijke omschrijving van deze plaats komt niet overeen met het onbekende en onvindbare Lugdunum in Nederland.
Lugdunum, een van de twee hoofdsteden van de Bataven, ligt in de Nederlandse interpretatie in het land van de buren en wel van de Canninefaten.
Welk volk bouwt zijn hoofdsteden in het "buitenland"?
Opgravingsgegevens zijn voor dit Lugdunum nog nauwelijks beschikbaar (Van Es, o.c. p.82).
Het is natuurlijk de grootste zotternij aller tijden dat Caesar, die aantoonbaar nooit boven de lijn Boulogne-Trier is geweest, zijn basis voor de aanval op Engeland, in de Nederlandse Betuwe zou hebben gelegd in plaats van op de plek "waar je de overkant kunt zien" en welke plaats momenteel nog de naam draagt "Camp de César". Aanvaarding van dit ene argument kegelt de hele Nederlandse traditie omver. Vandaar dat historici zich zo stug blijven vastbijten in die traditie. Immers zij doorzien levensgroot alle consequenties. Dan is de Betuwe niet "Het Eiland van de Bataven", dan is de Rijn niet de Renus en dan gaat de hele Peutingerkaart naar Noord-Frankrijk, inclusief het Trajectum van St.Willibrord en het Noviomagus van Karel de Grote.
Lugduno is de Franse plaats Leulinghen, ten oosten van Boulogne, wat ook overeenkomt met de gegevens van Ptolemeus en het Itinerarium Antonini. Leulinghen ligt niet pal aan de kust, precies zoals de Peutingerkaart dat afbeeldt (zie afbeelding). Het is ook absurd te veronderstellen, dat de basis van Julius Caesar op het eiland van de Bataven voor de oversteek naar Engeland, in de Nederlandse Betuwe gelegen zou hebben.
Die lag op het punt "waar je de overkant kunt zien", ofwel tussen Cap Blanc Nez en Cap Gris Nez in Noord-Frankrijk, waar bij de plaats Wissant (=Withmundi) nog steeds een archeologische locatie "Camp de César" heet (zie kaartje: klik op het kaartje voor een vergroting).
Op precies dezelfde plaats waar nu de Kanaaltunnel ligt lag de route van Engeland naar Europa (vice versa). De weg waarlangs velen vanuit Engeland op weg naar Italië gereisd zijn en die bekend staat onder verschillende namen, zoals de Via Leulène en Via Francigena.
De weg van Lugduno die ook door het Itinerarium Antonini genoemd wordt, liep naar Alembon, Trajectum (niet Utrecht, maar Tournehem), Mannaricium (is Merville en niet Maurik) en vervolgens naar Carvone (is Carvin en niet Kesteren), een afstand van 142 km. In Nederland liggen tussen de kust en Kesteren (langs de Oude Rijn route!) slechts 90 km. waarmee aangegeven is dat de weg hier niet past.
De Nederlandse traditie.
Lugdunum Batavorum (=Lugduno) was gezien het vignet op de Peutingerkaart (zie afbeelding) een belangrijke plaats, vergelijkbaar met Noviomagi (is Noyon en niet Nijmegen). Het was de tweede stad van de Bataven, met een burgerlijke nederzetting. Daarvan is nooit iets teruggevonden in Nederland. Archeologisch is van dat belangrijke al helemaal nooit iets gebleken, ook al omdat er met Lugdunum behoorlijk "geschoven" is. Aanvankelijk werd Leiden als Lugdunum gezien, toen werd het Katwijk en sinds kort is het de Brittenburg. Daarmee worden de eerste 2 traditionele locaties weersproken en komt vanzelf de altijd gewenste discussie op gang.
De Nederlandse traditie wordt onaanvaardbaar doordat Lugdunum, een van de twee hoofdsteden van de Bataven, in de Nederlandse interpretatie niet in het land van de Bataven ligt, maar in het land van de Canninefates. Deze ongerijmdheid wordt door Byvanck (o.c. p. 484) genoemd, die schrijft dat de veronderstelling dat Lugdunum de hoofdstad van de Bataven in de kuststreek zou zijn geweest, niet juist kan zijn. Verder denken op zijn eigen conclusie is er niet bij. Dezelfde ongerijmheid zien we ook bij de andere hoofdstad van de Bataven, Batavodorum, dat in de Nederlandse traditie in Nijmegen gelegen zou hebben, eveneens buiten het woongebied van de Bataven. Welk volk bouwt zijn hoofdsteden buiten zijn eigen rijk? Of was de Betuwe misschien niet het land van de Bataven, maar was het dan toch de streek rondom Béthune? En lagen Batavodorum en Lugdunum dan toch niet in Nederland, maar eveneens in de streek van Béthune? Volgens Albert Delahaye wel!
In 1944 was de algemene opvatting nog dat Lugduno Batavorum de plaats Leiden was (drukkerij E.J.Bril te Lugduni Batavorum). Vondsten van enig Romeins bevestigen deze opvatting geenszins.
Tussen Katwijk-Binnen en Katwijk aan Zee zijn verschillende Romeinse vondsten gedaan. Men kan op deze wijze vermoeden dat daar een belangrijke nederzetting is geweest. Opgravingen brachten sporen van een Romeinse nederzetting aan het licht. Deze nederzetting was waarschijnlijk een versterkte wachtpost, die was aangelegd op een kunstmatig van klei opgeworpen heuveltje met een middellijn van 45 m. Mogelijk lag daar de plaats Lugdunum, een plaats die naar alle waarschijnlijkheid in de tijd van Claudius (41-54) is gesticht. (Byvanck, o.c. p.420). Bij Byvanck is Lugdunum de ene keer Leiden (o.c.p.199), een ander keer Katwijk (o.c.p.420 en 535).
De Romeinse vondsten in Katwijk zijn te gering om van een castellum of van een stad te kunnen spreken. Deze determinatie steunt dus nergens op. (Zie W.van Es, o.c. p. 37, 80, 82, 100, 116, 121, 131, 228 en 257, die dat daarmee feitelijk erkend). Het Romeins in Nederland is allerminst van internationale allure geweest, wat door Dr.W.A. van Es erkend wordt als hij op blz. 131 schrijft: "Romeins Nederland is nimmer de eer van een colonia waardig geacht!"
In Leiden of Katwijk is ook niets van een inheemse stad gevonden, die al bestaan moet hebben vóór de Romeinse tijd.
De Brittenburg is weinig onderzocht, maar de ligging komt in elk geval niet overeen met de Peutingerkaart, waarop Lugdunum namelijk niet pal aan de kust ligt (zie afbeelding). De Brittenburg is een locatie die momenteel zelfs in zee ligt en daarmee onmiskenbaar de post-Romeinse transgressies bevestigt. Gezien de bouwwijze is het een castellum geweest, van een stad of een burgerlijke bewoning is totaal geen sprake.
Bechert (o.c. p.96-97) houdt de Brittenburg voor Lugdunum. Vondsten om die visie te bevestigen ontbreken. Laat Romeinse vondsten ontbreken eveneens. Bechert vindt dit tekort niet verontrustend, omdat er in Valkenburg voldoende gevonden is om zijn stelling te bevestigen! Met Valkenburg wordt dus bewezen dat De Brittenburg, waar het bewijs ontbreekt, een Romeins fort is geweest. Hij vermeldt de summiere vondsten in de omgeving van Katwijk om er soort een lintbebouwing tussen De Brittenburg en Valkenburg mee te veronderstellen.
Velen hebben zich bezig gehouden met wat de Brittenburg nu eigenlijk was, zelfs of het wel Romeins was of misschien een middeleeuws kasteel zoals men in de 15e eeuw dacht. Het grootste probleem zijn de dubbele ronde torens. Omdat er van de Brittenburg alleen Romeinse vondsten bekend zijn tot het jaar 270, valt een middeleeuws kasteel af. Maar in deze tijd hadden Romeinse forten vierkante torens. Een eeuw later kwamen ronde torens wel voor bij forten, maar toen was de bewoning zo gering dat een groot gebouw onwaarschijnlijk is. Dubbele ronde torens zijn al helemaal onbekend bij de Romeinen. Men is er wel steeds meer van overtuigd dat de Brittenburg te maken heeft met de Romeinse vestiging Lugdunum op grond van de Peutingerkaart. Leiden en Katwijk zijn dus al losgelaten als de mogelijke plaats Lugdunum. Ook hier wordt met de Peutingerkaart bewezen wat bewezen moet worden zonder die kaart.
J.H.Holwerda.
Op grond van de unieke vorm van de Brittenburg met zijn dubbele hoektorens werd reeds in 1927 door de Leidse professor J.H. Holwerda het Frankische of Karolingische karakter van de Brittenburg verondersteld, maar door zijn vakgenoten afgewezen. Veelzeggend is een citaat uit Dijkstra en Ketelaar (1965): ‘Holwerda’s mening dat de Brittenburg ‘een ontwikkelde Frankische curtis’ moet zijn, waarbij de resten in het midden [van het gebouw] worden verklaard als overblijfsel van de fundamenten van een Karolingische donjon, mist o.i. elke grond: vondsten, noch plattegrond, noch literaire bronnen bieden enig gegeven dat op Frankische oorsprong wijst. Het is daarom niet noodzakelijk deze theorie in onze beschouwing te betrekken.’ De Brittenburg was dan wel geen Frankische burcht, maar wel een burcht uit de Frankische tijd, mogelijk gebouwd op de resten van een Romeinse vuurtoren.
Het geschuif met de locatie, het gemis van een stedelijke bewoning en de grootte van de vindplaatsen bevestigen onmiskenbaar dat Lugdunum Batavorum nooit in Nederland heeft bestaan.
Het is de Nederlandse traditie altijd al een vreemde zaak geweest, dat de eindplaats van de limes (De Brittenburg) niet op de Peutingerkaart stond. Nu die eindplaats De Brittenburg is, houden we Katwijk en Leiden 'over'. Dus zaten vroegere historici er dus blijkbaar duidelijk naast met hun "hechte traditie van Leiden en Katwijk sinds de Romeinen".