cannabis en schizofrenie

Psychiatrisch patiënt en "cannabis verslaafd". Is er een remedie?

Wie kent hen niet De psychiatrische patiënten, hallucinerend met een halve liter bier op een bankje in het park. De tandeloze aan heroïne verslaafde psychotische vrouw met een aantal plastic zakken, zwervende langs de straat. Niet zelden belanden ze in een politiecel.
De combinatie verslaving en psychiatrisch patiënt komt relatief veel voor. Psychiatrische patiënten lopen een groot risico verslaafd te raken. De nicotine- en cafeïne verslaving buiten beschouwing gelaten, vormen alcohol, hard -en soft drugs de belangrijkste gevaren.
De behandeling van psychiatrische problemen is al ingewikkeld genoeg. Wanneer echter ook "verslaving" een rol speelt ontstaan er extra problemen voor wat betreft diagnostiek en behandeling.
In dit artikel wil ik me beperken tot één specifiek psychiatrisch probleem: schizofrenie, één bijkomende "verslaving": de cannabis verslaving en behandeling in één specifieke setting: de klinische opvang.

Wie zijn deze patiënten?
Het is noodzakelijk voor elk individu een eigen diagnose te stellen, wil een behandeling enige kans op succes maken. De ene "cannabis verslaafde" psychiatrische patiënt is immers de andere niet. De beschrijving die ik in deze paragraaf geef moet derhalve gezien worden als een snelle schets en heeft alleen illustratieve doeleinden voor de lezer die minder vertrouwd is met dit onderwerp.
Hoewel de cannabisverslaving vaak al rond de leeftijd van 15 optreedt en niet veel later zich de eerste psychotische periode kan openbaren, is het meestal een man, soms een vrouw in de leeftijd van 25 tot 45 jaar.
Zijn achterland is de straat. Hij leeft in een waanwereld waarin hij een belangrijke rol vervult of wordt geplaagd door bekritiserende stemmen en heeft enige affiniteit voor filosofie. Meestal heeft hij van jongs af aan in meer of mindere mate psychiatrische begeleiding en meerdere mislukte klinische psychiatrische behandelingen achter de rug. Therapietrouw of medicatietrouw is hij echter nooit geweest.
Zijn frustratie tolerantie is gering, dagelijkse stress vormt een trigger voor prodromale verschijnselen ofwel verschijnselen die voorafgaan aan een psychose. Deze verschijnselen varieren in verschijningsvorm en kracht. Het kan bijvoorbeeld een onschuldig ogende afwijking zijn in het dagelijkse gedrag maar ook een reactie die meteen de associatie met een psychose oproept. Ook hoge EE kan leiden tot psychotische reacties. Dwz hij bezwijkt onder de stress van kritische veroordelende aanmerkingen op zijn gedrag. Hij beleeft dit als een aanval op zijn persoon. Naast een psychotische reactie kan iemand besluiten grotere hoeveelheden cannabis te gaan gebruiken of indien in de gelegenheid zich voordoet, minder softere middelen.
Het uitsluitend verslaafd zijn aan cannabis, betekent bij deze patiënten niet dat zij ervaring met harddrugs missen. Vrijwel allemaal hebben zij harddrugs gebruikt varierend van opiaten, tot speed. Opvallend is dat deze "verslaafde"patiënten de harddrugs relatief makkelijk kunnen laten staan wanneer men eenmaal opgenomen is.
Wel blijft de zogenaamde "craving" ofwel het verlangen naar harddrugs "De cocaïne zit in mijn hoofd".
Soms is er een korte terugval.
Het cannabisgebruik is echter een ander verhaal. Weinigen zijn gedurende lagere perioden abstinent. Dit heeft ongetwijfeld ook te maken met de veel lagere prijs van cannabis en dus de grotere toegankelijkheid.
Wanneer hij abstinent is komt hij redelijk uit zijn woorden en heeft het vermogen enige sympathie tot vertedering op te wekken. Het is geen "loner": Er is sprake van een netwerk met andere lotgenoten met een redelijk frekwente interactie.
Ondanks redelijke contactuele vaardigheden heeft hij geen vaste partner.
Hij was en is een angry young person: Hij tegen de anderen die het altijd gedaan hebben.
Voor zijn gevoel maakte hij deel uit van het criminele circuit en in zijn tijd op straat was diefstal en dealen, soms prostitutie hem niet vreemd. Het criminele circuit zat overigens niet op hem te wachten en misbruikte hem als katvanger.
In zijn tijd op straat gebruikte hij speed, coke, heroïne maar vooral cannabis omdat het hem vaak aan financiën ontbrak om duurder spul te kopen. Niet zelden ontstonden schulden aan lieden van bedenkelijk allooi die het grootste deel van zijn uitkering inpikten op de uitkeringsdatum.
Meestal zonder een cent op zak reisde hij zonder treinkaartje en heeft hierdoor vele onbetaalde boetes uitstaan. Inmiddels, staat hij onder financieel bewind en is een vertrouwde bezoeker van het BAC(Budget Advies Centrum) een instelling die bemiddelt bij schuldsanering
Hij was noodgedwongen een vaste bezoeker van de dag- en nachtopvang voor dak- en thuislozen.
Een vaste bezigheid overdag zoals bijvoorbeeld het verkopen van een thuislozenkrant, was te hoog gegrepen.
Aanvankelijk was hij een zeldzame verschijning op straat maar de afgelopen 15 jaar is hij zowel in de stad als op het platteland een vertrouwde verschijning

Hans Dorrestijn zong het al in 1991

Ze zijn weer terug
om het stadsbeeld te verfraaien.
en uit de vuilnisbak te snaaien
De zwervers zijn weer terug
Laat ons hen begroeten,
De zwervers zijn weer terug,
op blote voeten

Ze zijn ontsnapten allemaal
uit een doodgewaand verhaal
van Dickens Beets op school gehad
Ze lopen nou weer door de stad
Helaas is er nu anno juli 2003 nog niet veel veranderd

Wat wordt er voor deze patiënten in de beschaafde moderne Nederlandse samenleving gedaan?

Velen hebben reeds diverse vruchteloze pogingen van zelfstandig wonen achter de rug. Na een hoop ellende, variërend van ondervoeding, huurachterstanden, vereenzaming en huisuitzettingen zijn zij gedesillusioneerd. De daklozenopvang kent zijn beperktheid. De Nederlandse samenleving is afgelopen jaren verhard en de toestroom van allerlei typen zwervers zoals dakloze Nederlandse en allochtone jongeren is vergroot. In de grote steden is een algemeen gebrek aan opvang. Er zijn lange wachtlijsten zijn voor beschermende woonvormen en sociaal pensions.
Ondanks dat het al een lang bestaand probleem is: verslaafd en psychiatrisch patiënt, liet de gespecialiseerde hulpverlening het afweten.
Binnen de psychiatrische hulpverlening blijkt een verslaving een complicerende factor. Drugsverslaafden brengen overlast met zich mee voor de andere patiënten en zijn minder bereid in het gareel van een kliniek of behandelaar te lopen. Bovendien is de kennis over verslaving in de GGZ en alles wat dit met zich meebrengt is gering.
De drugshulpverlening hanteert te hoge drempels voor verslaafde patiënten met een psychiatrische diagnose. Daarbij komt dat de verslaafdenzorg, weinig kaas heeft gegeten van hoe om te gaan met psychiatrische problematiek.
Kortom de verslaafde patiënt met een psychiatrische diagnose valt tussen wal en schip.
Momenteel keert het is aan het keren. Onder druk van de publieke opinie en politiek is er afgelopen 5 jaar een groeiende belangstelling van de psychiatrische hulpverlening voor de verslaafde psychiatrische patiënt. Tevens worden middelen vrijgemaakt om iets voor deze groep te doen. Momenteel zijn er in Nederland 50 projecten ten behoeve van de hulp aan de zogenaamde dubbele diagnose patiënt ook wel “double trouble” patiënt genoemd.
In rap tempo worden overal in den lande DD-klinieken uit de grond gestampt.
Aan de wil om opgenomen te worden zal het de verslaafde psychiatrische patiënt niet ontbreken. Een dak boven je hoofd en verpleegkundige aandacht hebben zo zijn voordelen.
Bij de nieuw te ontwikkelen behandelprogramma's voor verslaafde psychiatrische patiënten moet rekening gehouden worden met 2 patiëntengroepen: De aan harddrugs verslaafde psychiatrische patiënten en de groep patiënten die of aan alcohol dan wel cannabis verslaafd is.
De DD-klinieken behandelen harddrugs verslaafde psychiatrische patiënten en zijn de afgelopen 2 jaar hortend en stotend van start gegaan. Een duidelijk uitgetest behandelprogramma is er nog niet. Dit heeft al geleid tot de nodige crisissen in het management. Sommige instellingen zijn hierdoor zelfs al aan een doorstart bezig.
Naast het behandel programma klaagt men over een gebrek aan vervolgbehuizing voor “uitbehandelde” patiënten. De langdurige zorg voor chronisch patiënten in klinieken wordt namelijk alleen nog buiten de grote steden in stand gehouden. In de grote steden zelf is een schrijnend gebrek aan huisvesting. RIBW's stellen vaak te hoge eisen. Hierdoor ziet zich in een aantal gevallen genoodzaakt patiënten die vanaf de straat zijn opgenomen, weer naar de straat terug te sturen.
Een aantal aan cannabis verslaafde psychiatrische patiënten worden behandeld in klinieken met afdelingen voor langdurige zorg. Deze psyvhiatrische patiënten vormen het onderwerp van dit artikel.

Wat zijn precies de gevaren voor psychiatrisch patiënten die aan cannabis verslaafd zijn?

Uit een onderzoek 1986 tot 1992 van psychiater Don Linszen van de Adolescentenkliniek van het Academisch Medisch Centrum in Amsterdam, bleek dat patiënten met overmatig hasj-gebruik een grotere kans hebben op terugval in een psychose

Uit het onderzoek bleek dat patiënten uit de groep van cannabisgebruikers vaker en eerder met een terugval te maken kregen. Tien van de 24 patiënten, oftewel 42 procent, kreeg binnen het jaar een terugval. In de groep van niet-cannabisgebruikers was dat percentage slechts 17 procent (12 van de 69). Wanneer alleen gekeken werd naar de groep van zware hasj-rokers(meer dan 5 joints per dag), werd het verschil nog duidelijker. Acht van de 13 patiënten in deze groep hadden een terugval, dat is maar liefst 61 procent, terwijl in de groep van de lichte cannabis-gebruikers (enkele joints per week) slechts 2 van de 11 patiënten, oftewel 18 procent, een terugval kreeg.

Volgens verder onderzoek naar cannabisgebruik door mensen met aanleg voor een psychose bestaan er sterke aanwijzingen dat:
1. Terugval in een psychose vaker optreedt bij cannabisgebruikende patiënten dan bij niet-gebruikende patiënten.
2. Cannabis een negatieve invloed heeft op het verloop van de psychose. Cannabisgebruikers die aan een psychose lijden worden sneller, heftiger en langduriger psychotisch.
3. Cannabisgebruikers met aanleg voor een psychose op jongere leeftijd psychotisch worden dan niet gebruikers.
4. De medicijnen die psychotische patiënten moeten slikken, minder goed werken als iemand blowt. Tegelijkertijd worden de bijwerkingen van de medicijnen minder. Dit is vaak ook één van de redenen waarom geblowd wordt.
5. Cannabis door psychotische mensen vaak gebruikt wordt omdat ze bepaalde symptomen van de psychose verminderen. Cannabis wordt dan gebruikt als een vorm van zelfmedicatie tegen angsten, met name sociale angsten zoals het moeilijk kunnen praten in gezelschap. Patiënten geven aan dat dat makkelijker ging áls ze blowden en ze zich ook beter voelden áls ze gerookt hadden.

- Meerder joints per dag verhogen sterk de kans op een terugval naar een psychose.

- De uiteindelijke psychose kan langer en heftiger duren.

- De antipsychotische medicijnen werken minder goed.

- De positieve werking die enkele joints per week kunnen hebben wordt volkomen teniet gedaan.

- Overmatig gebruik van cannabis leidt tot financiële problemen, hetgeen de stress enorm doet toenemen alsmede de druk van de verslaafde op zijn omgeving.

Het is dus zaak vooral zware blowers een programma aan te bieden wat hun gebruik sterk terugdringt.

Is er tot dusverre een behandel programma superieur gebleken?

Uit een literatuurresearch blijkt (the Cochrane Library,2, 2002 A. Ley e.a.) dat er geen bewijs is dat welk speciaal verslavingsprogramma dan ook voor mensen met een ernstige psychiatrische stoornis beter is dan de standaard psychiatrische zorg. De problematiek zal blijven bestaan en er is geen bewijs dat de geïntegreerde benadering helpt. In een studie waarin een geïntegreerd programma klinisch met een geïntegreerd programma ambulant vergeleken wordt bij dakloze patiënten met een dubbele diagnose bleek na drie maanden het klinische programma de beste resultaten te hebben. Maar na negen maanden opname bleek er geen verschil te zijn tussen klinisch en ambulant. Ook in deze studie lijkt er geen verschil te zijn tussen geïntegreerde zorg of de standaard zorg.

Naar voorpagina, leesinterface, Colofon,Disclaimer, Uw email, Abonneren.