Sint Pietersberg
Mergelgroeven in Limburg
Honderden kilometers gangen door de berg, historische
hoeven en een rijke flora en fauna op de berg, een
gravende industrie tegen de berg.
De Sint Pietersberg ten zuiden van Maastricht is niet
zomaar een beschermd natuurmonument. Het is wellicht
Nederlands bekendste heuvel, gelegen tussen de rivieren
Maas en Jeker. Mergel, zachte kalksteen, heeft de berg
bekend gemaakt. Mergel is ontstaan uit de resten van
planten en dieren met een uit kalk bestaande schaal of
skelet. Wie dat hoort denkt aan het ruisen van de zee met
daarin schelpen, zeeegels en schildpadden. Nu doet die
gedachte vreemd aan, voor een streek die ver van de kust
afligt.
In de Krijtperiode, 70 miljoen jaar geleden, was Zuid-
Limburg echter een kalme binnenzee. Er was een
plateau, waarin later de Maas en Jeker hun dal slepen.
Wat overbleef was de Sint Pietersberg. Interessant voor
bijzondere planten, dieren en voor de mens.
Mergelwinning
Mergelwinning kwam al bij de Romeinen voor. Mergel
bleek namelijk uitstekend geschikt om als bouwsteen
te gebruiken. Sinds de 16e eeuw werd op grotere
schaal mergel gewonnnen door blokbrekers, die de
blokken kalksteen uitzaagden. Ze konden de blokken
mergel niet aan de oppervlakte winnen, omdat er een
deklaag over het mergel lag. De mergel werd in de
berg gewonnen en zo ontstond een labyrint. Er ontstonden
meer dan 20.000 gangen over een gebied van
80 hectare. Tot 1900 werden blokken gezaagd, maar
spoedig daarna kwam, met moderne technieken, de
dagbouw op gang. De ENCI ging graven voor de
cementindustrie. Een groot aantal gangen ging verloren
en in de berg ontstond een groot gat. De ENCI graaft
nog verder tot na de eeuwwisseling. De groeve wordt
daarbij niet groter in oppervlakte, maar wel dieper.
Grote cultuurhistorische waarde
Een grot is een natuurlijk ontstane ruimte. Omdat
de gangen in de Sint Pietersberg
door mensenhanden zijn
gemaakt, kunnen we eigenlijk niet spreken van grotten
en zou kalksteen-groeves een betere benaming zijn. Hoe
dan ook, de cultuurhistorische waarde is groot. In de
grotten of groeves zijn veel oude opschriften en tekeningen
op de wanden aangebracht. In het verleden was het
een schuilplaats en nu nog zijn restanten te zien van
ondergrondse watertanks, voorraadsilo's en zelfs van
een bakkerij.
Beschermd natuurmonument
Het deel van de Sint Pietersberg, dat resteert na afgraven
voor de mergelwinning, is aangewezen als beschermd
natuurmonument. De betekenis voor plant en dier op en
in de berg is bijzonder groot. Zo kent de Sint Pietersberg
voor Nederland zeldzame kalkgraslanden en hellingbossen.
Hier groeit een uitbundige voorjaarsflora met
zeldzame planten als orchideeen.
Bij veel vogel- en insektensoorten is de berg geliefd.
Van de vier,soorten reptielen die op de berg voorkwamen
resteert nog de hazelworm en van de aanwezige
zoogdieren spreekt de das wellicht het meeste tot de
verbeelding. Alhoewel...
Bijzondere zoogdieren:
de vleermuizen
Aan het einde van de zomer zoeken
de vleermuizen
de gangenstelsels van de Sint Pietersberg op om te overwinteren.
De constante luchtvochtigheid en temperatuur
maken het ondergrondse deel van de berg ideaal voor het
houden van de winterslaap. Ze hangen in de wintermaanden
aan het plafond van de gangen en komen in april
weer naar buiten, waar ze zich vooral voeden met
insekten. Van de 19 in Nederland waargenomen vleermuissoorten
zijn er maar liefst 15 in de Sint Pietersberg
aangetroffen. De watervleermuis is daarbij een van de
algemene soorten. Zeldzamer zijn bijvoorbeeld de
franjestaart, laatvlieger en de grootoorvleermuis.
Vereniging Natuurmonumenten: beheerder en beschermer
In 1995 nam de Vereniging Natuurmonumenten de Sint Pietersberg
over van de provincie Limburg.
Natuurmonumenten is de grootste particuliere natuurbeschermingsorganisatie
van ons land. Natuurmonumenten wil de grote waarde van de Sint Pietersberg
behouden en herstellen, vanwege de rijke geschiedenis en om de natuur te
beschermen.
Noordereinde 60, 1243JJ 's-Graveland, tel 035-6559933
Mailto: Ed.Stevenhagen
Velddreef 293 Zoetermeer,
Tel 079 - 3416885