Het genaaid, gebonden en geïllustreerd boek is gedrukt op
A4-formaat, omvat 298 pagina's en bestaat uit drie delen.
deel I
De belasting op het gemaal
een beschrijving van de aard, inning en toepassing, alsmede van de invloed van deze impost op de bevolking en de economie
deel II
De chercherswoningen bij de molens ten plattelande
een overzicht van de resterende en verdwenen sarrieshutten in de provincie Groningen
deel III
De plakkaten, resoluties, ordonnanties, reglementen en rekesten betreffende de belasting op het gemaal
een overzicht van (voornamelijk Groningse) rechtsvoorschriften in de periode 1594-1856
de letterlijke teksten uit de bronnen van de diverse (voornamelijk Groninger) archieven.
Over de inhoud
Het boek beschrijft de situatie rondom de belasting op het gemaal - een recht dat werd geheven op het bij de molenaar ter vermaling aangevoerde graan - in het bijzonder in de provincie Groningen.
Als beginjaar is genomen 1594, het met name voor de provincie Groningen zo belangrijke jaar van de Reductie. Door de toetreding van Stad en Lande werd zij de zevende provincie van de Republiek der Verenigde Nederlanden.
Als afsluitend jaar is genomen 1855, waarin de belasting op het gemaal in Groningen, respectievelijk in het gehele land werd afgeschaft.
In het 1e deel wordt beschreven de opzet, invoering en handhaving van deze belasting, de sanering van het molenbestand in Groningen in 1628 en de aanstelling van de cherchers (belastingcontroleur - in Groningen worden ze sarries genoemd), met naam en plaats, en de bouw van de chercherswoningen bij de molens.
Ook wordt het pachtsysteem behandeld, alsmede de wijze van inning, de vele ontduikingen en vormen van fraude, het verzet bij de bevolking, het Reglement Reformatoir, de belasting op het gemaal in de periode van de Bataafse Republiek en tijdens de eerste decennia van het koninkrijk en in het begin van het stoomtijdperk, en de invloed van deze belasting op de bevolking en de economie.
Tevens wordt, naast de situatie 'ten plattelande', een beschrijving gegeven van de situatie in de stad Groningen, waaronder met name de periode rondom het rampjaar 1672 en tijdens de eerste helft van de 19e eeuw. Ook worden het windrecht en het maalloon, alsmede enige ordonnanties, reglementen en instructies voor molenaars en cherchers beschreven.
Alhoewel het accent ligt op de provincie Groningen (Stad en Ommelanden), wordt tevens een fragmentarisch beeld gegeven van de situatie in de overige gewesten ten tijde van de Republiek.
|
De sarrieshut
van Leermens.
In de gevel
de steen
met het wapen
van de provincie Groningen
en het onderschrift
'SAUVEGUARDE'.
Foto: ?
|
In het 2e deel is een overzicht van de resterende chercherswoningen (in Groningen worden die sarrieshutten genoemd) opgenomen, waarvan een zestal uitvoerig is beschreven, alsmede een uitgebreid overzicht van de ruim honderd verdwenen hutten. Ook wordt aandacht besteed aan het bestek uit 1630, bestemd voor de bouw van de chercherswoningen, alsmede aan het onderhoud van deze woningen, zowel in de stad Groningen als in de Ommelanden.
|
De ordonnantie op het gemaal
voor de stad Groningen
van 1623.
Bron:
Groninger Archieven
|
In het 3e deel zijn de letterlijke teksten opgenomen van de honderden resoluties, ordonnanties, reglementen, rekesten, plakkaten, alsook enige instructies inzake de belasting op het gemaal, de cherchers, de chercherswoningen, de molens en de molenaars, genomen en uitgevaardigd door de Staten van Stad en Ommelanden, door het stadsbestuur van Groningen, alsmede door bestuurders uit enige andere gewesten.
BESTELLEN
Het boek kan worden besteld door overmaking van
€ 23,75,-- (dit is inclusief porto en emballagekosten)
op Postbank nr. 141 58 11
t.n.v. B. D. Poppen, Uithuizen
onder vermelding van "boek gemaal"
en uw adresgegevens.
Het is handig uw bestelling per e-mail te melden.
Afgehaald op het onderstaand adres is de prijs € 20,--.
B. D. Poppen
Ripperdadrift 16
9981 LH Uithuizen
telefoon: 0595 43 48 25
e-mail: b.poppen@net.hcc.nl
Na de uitgave van het boek is nog een losbladige
Index op persoonsnamen en een
Index op plaatsnamen
samengesteld, samen omvattende 17 pagina's.
Deze indexen zijn alleen bij de auteur te bestellen en worden in een klemmapje meegeleverd.
Boek en indexen worden samen voor € 28,15 aan u verzonden.
In verband met de omvang en porto worden ze gescheiden verpakt en verzonden.
Verkoopadressen
Het boek is in de stad Groningen te koop bij
boekhandel Boomker Savenije, Zwanestraat 41 43
boekhandel Godert Walter, Oude Ebbingestraat 53
boekhandel Scholtens Wristers, Guldenstraat 20
het Groninger Molenhuis, Lopende Diep 8,
tel. 050 312 16 94.
In de provincie is het boek te koop bij
de VVV Waddenkust Noord-Groningen, gehuisvest in de
sarrieshut naast de molen De Liefde te Uithuizen,
telefoon 0595 43 40 51
antiquariaat Bladzij 20, Molenweg 20, Bedum
boekhandel Rietema, Valge 47, Leens
het Groninger Molenarchief te Veele, tel. 0599 31 21 85
alleen op dinsdag
en wanneer ze geopend zijn op
de molen De Liefde te Uithuizen
de molen De Goliath bij de Eemshaven
en bij
boekhandel en antiquariaat Gysbers & van Loon,
Bakkerstraat 7-7a te Arnhem
N. B.
De prijs is bij sommige boekhandelaren aanmerkelijk hoger.
Het boek is inmiddels ook in verschillende bibliotheken opgenomen (UB-RUG, RAG, Tresoar, OB, SAB, KB, het Belastingmuseum te Rotterdam, het Openluchtmuseum te Arnhem),
alsmede in de studiezaal van het RHC Groninger Archieven te Groningen.
Eervolle vermelding
Tijdens de najaarsvergadering van TIMS (The International Molinological Society) op 20-11-2004
te Sint Amands (B.), werd in het kader
van de I.J. de Kramerprijs 2004, aan het boek een eervolle vermelding toegekend.
In het juryverslag wordt daarover het volgende vermeld:
" De jury wil tevens meedelen dat ook het werk van B. D. POPPEN diepe, bijzondere indruk heeft nagelaten
en dat het zeker een eervolle vermelding verdient.
Dit is een origineel gedetailleerd chronologisch bronnenonderzoek van een ogenschijnlijk droog maatschappelijk-economisch
gegeven, namelijk de fiscaliteit op het gemaal. Hieruit kan echter blijken dat deze bijzondere fiscaliteit belangrijke historische
hefboomfuncties heeft vervuld in de ontwikkeling van het molengebeuren, en meer nog in de economische en maatschappelijke
vooruitgang (en stilstand) in het algemeen in de Nederlanden. Dit werk biedt de auteur, of anderen, dus mogelijkheden en
ideeën om een aantal belangrijke economische en sociale fenomenen in de geschiedenis te duiden, te verklaren en te plaatsen
in een brede maatschappelijke en historische context.
Den Haag, 15 november 2004 "
Zie voor een volledig verslag met enige foto's de
TIMS-pagina.
Enige uitspraken over het boek
"In tegenstelling tot de kreet van de Belastingdienst is Bob Poppen er wel in geslaagd het onderwerp 'belasting betalen' leuker te maken.
Gelukkig is dat niet ten koste gegaan van de degelijkheid".
J. C. van Driel in 'De Nieuwe Zelfzwichter', 2004/2, pag. 20.
"Liefhebbers van deze materie komen bij dit verzorgde en overzichtelijk ingedeelde boek goed aan hun trekken".
Uit een recensie in het blad 'Molens', mei 2004, pag. 26.
"Voor de meer in het onderwerp ingewijde lezer en/of geïnteresseerde in de geschiedenis van de provincie Groningen, molens en hun relatie tot de belastinginning in het bijzonder, bevat het boek een schat aan interessante gegevens en informatie, gebaseerd op een zorgvuldig en intensief archief-onderzoek. De inhoud is begrijpelijk uiteengezet, overzichtelijk geordend en het geheel maakt een keurig verzorgde indruk. De hoeveelheid stof en de inhoudelijke diepgang maakt echter wel dat het een boek is dat je niet zomaar in een adem uitleest".
Uit een recensie in het blad 'Molenwereld', juni 2004, pag. 232.
"Onlangs verscheen een indrukwekkend boek over de belasting op het gemaal. ... Als we een punt van kritiek zouden moeten leveren dan ligt dat op het terrein van de illustraties. Er zijn best wel veel plakkaten e.d. afgebeeld, maar naar een plaatje van een molen moet je letterlijk zoeken. Dat had de overvloedige informatie hier en daar toch wel op een aangename manier kunnen ondersteunen. Ook een stofomslag of een gelamineerde kaft had het boek net even dat ietsje meer gegeven.
Dat had het boek echter wel weer duurder gemaakt. Nu is veel informatie over dit onderwerp echter voor een aantrekkelijke prijs beschikbaar".
Uit een recensie in het blad 'De Utskoat' nr. 114, juni 2004, pag. 36/37.
"Het boek van het Groninger TIMS-lid Bob Poppen over de belasting op het gemaal is een goed voorbeeld van molinologie".
Yolt IJzerman in 'de Zelfzwichter', 2007/2, pag. 12.
De auteur, staande voor de sarrieshut en de molen te Uithuizen.
Foto: Omke Oudeman
Andere publicaties
Over enige aspecten van de belasting op het gemaal
De bakker, de mulder, de sarrie . . . ,
verschenen in het blad van de Historische Kring voor noordelijk Hunsingo, nr. 28, maart 2004, pag. 4 t/m 11,
eveneens verschenen in 'Stad & Lande', cultuurhistorisch tijdschrift voor Groningen, jrg. 13, nr. 1, 2004, pag. 7 t/m 11,
en tevens in 'De Nieuwe Zelfzwichter', jaargang 8, no. 1, maart 2004, pag. 5 t/m 8.
De hongersnood in 1847,
verschenen in het blad van de Historische Kring Noordelijk Hunsingo, nr. 30, maart 2005, pag. 7 t/m 13.
Ordonnantie op het gemaal voor de molenaars in de stad Groningen, verschenen in 'Molinologie', TIMS, nr. 23, 2005, pag. 28 t/m 32.
De Gilde-Rolle der Molenaers Gilde in de stad Groningen van 1652, verschenen in 'Molinologie', TIMS, nr. 25, 2006, pag. 19 t/m 23,
eveneens verschenen in 'De Nieuwe Zelfzwichter', jrg. 10, no. 2, juni 2006, pag. 3 t/m 7,
en in de bladen van de 'Vrienden van de Stad Groningen', nrs. 50 en 51, pag. 8-10.
Over molens en molenaspecten
Een impressie van de opleiding tot molenaar en het examen,
verschenen in de 'Gildebrief', 19e jaargang no. 2, 15 juni 2000, pag. 1 t/m 2.
J. M. de Muinck Keizer: 1864-1932,
verschenen in 'De Nieuwe Zelfzwichter', jaargang 7, no. 1, maart 2003, pag. 14 t/m 15.
Originele gevelsteen voor de sarrieshut te Uithuizen,
verschenen in het blad 'Molenwereld', no. 6, 2003, pag. 179-180, met 4 illustraties.
De molen te 't Lage van de Weg,
verschenen in het blad van de Historische Kring Noordelijk Hunsingo, nr. 32, maart 2006, pag. 3 t/m 12
en in 'De Nieuwe Zelfzwichter', jrg. 10, no. 1, maart 2006, pag. 3 t/m 7, met 3 illustraties.
De stoommolens in de stad Groningen,
verschenen in 'Molinologie', TIMS, nr. 26, 2007, pag. 12 t/m 16, met 5 illustraties.
De eerste vermeldingen van molens in de provincie Groningen,
verschenen in 'de Zelfzwichter', jrg. 11, no. 1, maart 2007, pag. 4 t/m 6, met 4 illustraties.
Het molenaarsgeslacht Klatter te Oude Pekela,
voorzien van een beknopt genealogisch overzicht van deze familie,
verschenen in het 'Jaarverslag 2007 van het Kapiteinshuis Pekela / Stichting Westers'
(verschenen februari 2008), pag. 7 t/m 16 met 6 illustraties.
In het blad "Muldersnijs" verscheen een summiere weergave van het
Klatter-artikel.
Het verloop van de Groninger standerdmolens na de resolutie van 25 juni 1628,
verschenen in 'Molinologie', TIMS, nr. 28, 2007 (verschenen maart 2008) pag. 1 t/m 10, met 7 illustraties.
In het blad "Muldersnijs" verscheen een summiere weergave van het artikel
Groninger standerdmolens.
Herbouw molen Hunsingo te Onderdendam,
verschenen in 'de Zelfzwichter', jrg. 12, no. 2, juni 2008, pag. 3 t/m 6, met 5 illustraties.
Pogingen tot molenbouw in de 19e eeuw te Uithuizen,
wordt binnenkort geplaatst in het blad van de Historische Kring Noordelijk Hunsingo, 2008, 7 pagina's met 1 illustratie.
Het bestek uit 1838 van de molen te Garsthuizen,
wordt binnenkort geplaatst in het blad 'Molinologie', TIMS, nr. 29, 2008, 9 pagina's met 3 illustraties.
In bewerking
De bouw van de oliemolen te Middelstum in 1818,
met de volledige transcriptie van het bestek, omvattende 28 artikelen, met een
"Berekening van Een Olie Molen van 72 voet vlugt. Met een dubbeld werk van het hijr bij zijnd Bestek",
omvattende 21 artikelen, met het boek
"Uitgaaf en onkosten tot en voor onze Nieuwe olimolen in 1818 begonnen.
Buitendien nog Diverse uitgaaven aangaande het Fabriek en onze Compagnieschap",
en het schrift "Rekening van (J. E.) Elema wegens onze Molen 1794-1854",
alsmede een beknopte beschrijving van het verloop van de molens te Middelstum,
totaal ca. 40 pagina's met 23 illustraties.
Het molenaarsgeslacht Koster te Pekela,
voorzien van een beknopt genealogisch overzicht van deze familie, totaal ca. 12 pagina's met 12 illustraties.
De molens van Uithuizen. Vijf eeuwen molengeschiedenis.
Een beschrijving van alle elf molens die er ooit in de voormalige gemeente Uithuizen hebben gestaan.
Inmiddels ruim 200 pagina's tekst en meer dan 100 illustraties.
Een pretensieus project, waaraan ik al enige jaren werk en waarvoor nog vele jaren nodig zijn.
Voor een lezing over de belasting op het gemaal kunt u een afspraak met mij maken.
Gebruik daarvoor de Reacties pagina.